AKKORDEON – tuşlu-nefesli alettir. Sesniñ peyda olma printsipi, avanı kürknen pompalamaqtır, bunıñ neticesinde rezonatorlarnıñ çıtalarına pekitilgen ince plâklar (tilçikler) sallanuv alına kelir. Tilçikli ses çıqarğan eñ birinci alet şendir, onıñ aqqında malümat Qadimiy Şarq tarihiy menbalarında tapılğandır. Akkordeonnıñ bizim içün alışılğan şekilde icat etilgen tarih 1829 senesi 23 mayıs künüdir. “Akkordeon” adı, akkordnıñ er tuşqa kelişkeni sebebinden belgilengendir.
Çeşit ifadelik vastaları, oyun usulları ve universallik, akkordeonğa bütün dünyada keniş populârlıq qazandırdı. Bir çoq memleketlerde halq-icraiy sanatınıñ ayırılmaz bir parçası oldı. Böylece, bugün akkordeon sesi olmadan Şarqiy memleketlerni, Kavkaz, Cenübiy, Şarqiy ve Cenübiy-Şarqiy Avropa halq muzıkasını tasavvur etmek imkânsız. Bu tuşlu alet, sesiniñ asıl ve oynaq hususiyetinen Ukrainadaki halq muzıkası ansambllerniñ de mecburiy iştirakçisidir.
Qırımtatarlarnıñ muzıka medeniyetinde akkordeon XX asırnıñ 50-nci yıllırından başlap, keniş olaraq populârlaştırılmağa başladı. Bu zamanğa qadar, qırımtatar muzıkasınıñ ihtisasiy kollektivlerinde akkordeonğa oşağan tembrge ve ses peyda oluv printsipine saip fisgarmoniya adlı alet qullanıla edi. Bunnen beraber, siyrek allarda, tuşlu akkordeonğa soydaş dögmeli akkordeon aleti de qullanıla edi. XX asırnıñ bazı eski fotoresimlerinde eki sıralı ve üç sıralı garmonden ibaret ansambllerni körmek mümkün.
Akkordeonnıñ qırımtatar muzıkal-icraiy saasına kiriş şiddeti o qadar areketli edi ki, yarım asır devamında muzıkanıñ çeşit türlerinde ve yönelişlerinde yañğıramağa başladı. Akkordeon çalğıcıları kamera-akademik, caz, estrada ve halq muzıkasında muvafaqiyetke iriştiler.
Folklor muzıkası saasındaki çalğıcılar, aletniñ ifadelik vastalarını o qadar ustaca menimsediler ki, bir insannıñ sesini, telli-tutamlı, bazı nefesli ve yaylı çalğı aletleriniñ ses çıqaruvını qolay taqlit etip ola ediler. Qırımtatar akkordeonı universallik sayesinde, qırımtatar muzıkasını icra etken aletlerniñ er bir terkibinde organik olaraq yañğıray bile edi.
Qırımtatar akkordeon çalğıcıları Weltmeister, Royalstandard, Horch kibi çetel
firmalarnıñ akkordeonlarını saylay ediler. Sovet markalarından icracılıqta “Mriya”, “Krasnıy partiza”, “Berözka” akkordeonları qullanıla edi. 60-ıncı yıllarnıñ ekinci yarısından 70-inci yıllarnıñ başından toy çalğıcılar müitine ket-kete Supita (Weltmeister firmasi) akkordeon modelleri kirmege başladı. Bu modelniñ yımşaq, qadife ve asıl yañgıravı çalğıcılar tarafından halq-muzıkal estetikası aksiniñ nümünesi olaraq qabul etilgen edi.
Halq muzıkasınıñ akkordeonda icra etüv ananelerni Halid Memedeminov, Fevzi Aliyev, Necip Abibullayev, Remzi Seyitcelilov, Seithalil Appazov, Yusuf Suleymanov, Server Şerfedinov ve başqaları başlattılar ve inkişaf ettiler. Akademik ve estrada türünde prestijli yarışlarnıñ laureat isimleri pek yahşı bellidir, olar bütün yaratıcılıq ömrüni kontsert icadına bağışladılar, bu Server Kerimov, Server Abkerimov, Enver Seit-Abdulov (dögmeli akkordeon), Şevket Arifov, Nariman Baliç, Şevket Zmorka. Ayrıca, mahsus tasili olmağan istidatlı akkordeon çalğıcısı Suin İsatovnı (Garikni) qayd etmek kerek. Doğma istidatqa saip olğan Garik çeşit halqlarnıñ caz, müzzet, folk-caz ve folk muzıka üslüplerinde qolay icra ete bile. Halid Memedeminov, Server Abkerimov, İbazer Kamilov pedagogik faaliyetinde qırımtatar akkordeon icracılığına büyük isse qoştılar.