BORU, BURU (truba) – orkestra, solo ve ansambl aleti olaraq dünya yuzünde tarqalı olğan baqır nefesli bir muzıkalı alet. Tarihiy menbalarda çeşit qadimiy uyğarlıqlar devirlerinde MS 17 asırğa qadar haber vastasıolaraq qullanılğan boru olğanını añılmaqtadır. Orta asırlar devirinde Ukrainada da aynı işlevni eda etti. Çeşit halqlar oña trompet, truba, trumbete, trompeta, tromba, trumba deyler.
Qırımda çeşit boru türleri olğanı aqqında ilk añılar «Codex Cumanicus»ke aittir. Qırımtatar ayatını pek çoq yonulüşlerini akis etken bu tarihiy eserde Burğu çalğı aleti de yer ala. «Codex Cumanicus»ta Burğu adı ile keşf etken 19 asırnın türkologı V. Radlov, almancağa trompete (boru, truba) olaraq tercimeledi. Qırım Hanlığı devirinde Borunıñ çeşit türleri mehter askeriy muzıkalı orkestralarda qullanılğan. 17 asırnıñ türk seyahatçısı E. Çelebi seyahat qaydlarında borulardan «Afrosiyab boruları» ве «İsfendiyar boruları» isimler aña. 19 asırdan itibaren klapan mekanizimi icat etilgen ve boru kromatik ses sırasını qazanğan soñ aletniñ bediy ve icracılıq imkânları, kenişledi.
Bugün tanılğan boru türü 19 asırdan 20 asırnıñ başlarına qadar yavaş-yavaş qırımtatarlarnıñ medeniyetine nufuz etmege başladı ve ceryan qolay edi. Qırımtatar muzıkalı gruplarında boru em ses kuçü, em de teknik imkânları nazarından ozünden daa tüşük olğan halq nefesli aletlerniñ yerini aldı.
Daa evel ilk icracılar Rus imperatorlığı ordusınıñ süvariy filolarında hızmet yapqan çalğıcılar edi. Noyabrniñ 5-inci kunü 1909 senede tarihli konsert afişinde Qırım süvariy filonıñ icrasında em qırımtatar halq nağmeleri, em de V. Motsart, J. Bize, Ş.Hunonıñ ve digerlerin eserlerini mundericelegen programmanı oqumaq mumkün. Bu orkestradaki qırımtatar boruzancılarnıñ yuksek icracılıq sevieni isbatlağan delildir.
Askerlik hızmetini yekünlegen soñ turmuş ayatqa qaytqan askerler yanında muzıkalı aletlerni ketirerek, halq muzıka saasında icracılıq sanatlarını devam ettiler. Netice olaraq qırımtatar halq muzıka toplulıqları öz taqımlarında boruzancılarğa yer berdiler. Bu devirde muzıkalı folklor orneklerinden boru repertuarı şekillenip başladı. Hasiyeti ve şekili, aletniñ tınısı ve telâfuzı ozgünliklerinen organik olaraq birleştirilgen bu tür nağmeler, onda yer aldı. Bugün «Qarlı boran», «Çaqıl taş», «Peşraf»,
«Bağçasaray dolusı», « Bağçasaray qaytarması» ve bazı diger nağmeler yañğıramada boru tınısı olmasa qulaqqa hoş kelmez.
Tabiy olaraq bu alette çaluvnın inkişaf tarihi, halq tarafından icraları yuksek derecege nail olğan sanatçılarnıñ adlarını qaldırdı. Çeşit menbalarda saqlanıp qalğan adlar arasında A. Menaqay, H. Bekirov, İ.Çerkez, R. Kadırov, E. Kamburov ve başqaları yer ala. Halq çalğınıñ zemaneviy ustaları İ. İpekçiyev, R. Aliyev, A. Alâdinov, E. Halilov,A. Memetov, D. Osmanov ve digerleri.