DARE, qadimiy qırımtatar uruv aletidir. Farqlı adlar ve modifikatsiyalarnen Orta Asiya, Kavkaz, Yaqın Şarq, Türkiye, Balkan ülkelerinde ve arap-fars medeniyetleriniñ tesiri astında bulunğan ülkelerde yaşağan halqlarnıñ muzıkasında keniş tarqalğan. Qırımtatar daresiniñ böyle ekivivalentleri bar: doyra, dayla, def, dap, dâf, ğaval. Dare sözü bizge islâmdan evelki devirlerniñ fars tilinden keldi. Ukrain muzıka ve icra sanatlarında tarqatılğan bir çalğı aleti olğan “buben”, qırımtatar daresinen de bağlıdır.
Dare, qırımtatarlarnıñ ananeviy muzıkasında çeşitli taqımlarnıñ ve ritual faaliyetiniñ iştirakçisi edi. Böylece eki zurna ve bir davulnen beraber o, “davucılar” taqımınıñ bir parçası edi. Santır, kemane ve saznıñ da yer alğanı “ince saz taqımı” ansambliniñ vezinli bir ziyneti edi. Bundan ğayrı, qırım dervişleriniñ rituallarını refaqat etken muzıka taqımları daresiz çalmay ediler.
Künlük ayatta başqa çalğı aletleriniñ refaqatı olmadan, yırlav vaqtında dare, refaqat aleti olaraq qullanıla edi. Böylece A. Vadzinskaya, “Tatarlarnıñ musafirliginde” kitabında (19. a.) qırımtatarlarnıñ yaşayışını tesvir eterek, dare refaqatınen qızlarnıñ yırlağanlarını añlata: “Biriniñ elinde balabar bir buben edi… er kes yırlamağa başladı. Biri yırlamağa ve yırnıñ ölçüsine köre buben çalmağa başladı”.19 asir Şerfedinovnıñ tasvirine köre, qırımtatar daresi – bir tarafına qoy, eçki ya da balıq terisinden bir zarnıñ tartılğanı tar bir tögerek qabuqtan yapılğan bir çalğıdır. Tögerek qabuq üzerinde, zarnıñ sesini şaqırdatuvnen inkişaf ettirgen küçük baqır zillerniñ yerleştirilgeni delikler kesilir. Çalğı aleti, ilâve bir dayanaq noqtası olğan sağ elniñ bağ parmağına tayanaraq, sol elniñ baş parmağı ve işaret parmağı arasında tutulır. Sesler, küçlü parçalarda sağ elniñ avuç içine uraraq çıqarılır ve muzıkada zayıf parçalarnıñ süresi sağ ve sol elniñ parmaqlarına uraraq toldurılır. Aynı zamanda 19. asır alman ressamı Vilgelm Kizevetterniñ “Qırımtatarlarnıñ toyunı qayd etüv” resiminde dareden ses çıqarmaqnıñ başqa bir usulını – kolotuşkanen uruvnı da körmek mümkün.
Halq ağız yaratıcılığınıñ bazı nümünelerinde esas toqtavda çalğı taqımı susqanda dare, solo bölügini alır. Şu anda dareci, em özüni ve em de taqımını kelecek sesnen aveslendirerek, bediiy ve tehnikiy virtuozlığını kösterir. Bu, “Qarlı boran” ve “Çaqıl taş” eserlerinde sıq-sıq olur. 20 asır dare, ihtisaslı muzıka taqımlarınıñ kontsert ameliyatında ve toy muzıka taqımlarında qullanılğan. Yavaş-yavaş davulnen beraber dareniñ yerini toy muzıkasında yerini alğan uruv aleti almağa başladı. Buna baqmadan dare, toy merasimleri ameliyatlarından tamamınen ğayıp olmadı. Kelin tuvğan evini qaldırğanda ve yañı evlilerni kiyev tarafında körüşkende muzıkacılar onı qullana ediler ve alâ daa qullanırlar. Bundan ğayrı, kontsert ameliyatında “Qırım” taqımı, dare qullanır.
Bugün dare yapqan ustalar bar. Olar arasında Resul Halilov, Rasim Yunusov da bar.
Keçmişte ve şimdiki icracılarnıñ adları, bu alet çalmaq ananelerini devam eterek, qırımtatarlarnıñ muzıka ve icra sanatını yaraştırırlar. Olar arasında Süleyman usta, İbrahim Patlaq, Memet Aşirov, Enver Şerfedinov, Yusuf Süleymanov, Dilâver Qurtmemetov, Marlen Halilov ve başqaları bar.