Ud– Şarq, Orta Asiya, Kavkaz ve Türkiyede yayınlanğan telli-çırtma qadimiy bir çalğı aletidir. Diger bir çoq tarqalğan bolgegebağlı olaraq çeşit isimlerge saiptir: ei-ud, lütnâ, ud, pipa, barbat ve başqa. Ses ve tasarım hususiyetleri sayesinde, orta asırlarnıñ bazı alimlerionı mukemmel bir çalğı aleti olaraq qabul etken. Ğarp ve Şarq Avropanıñ bazı ulkelerinde yayınlanğan lavta şekilindeki aletlerniñ selefi edi. Bunen beraber muzıkşınaslar Ukraina halq çalğı sanatında belli olğan ve ud sıfatını taşığan aletler sırasında ukraina kobzası, bandura ve torbannı korseteler.
Udnı qırımtatar medeniyetinde ve umumen Qırım Hanlıq toprağında olğanı aqqında, ne yazıq ki, bugünki künde az ogrenilgen ve bir mesele olaraq qalmağa devam ete. Bunen birlikte Qırımtatar medeniyetine yaqın olğan Şarq, Asiya ve Kavkaz ulkelerniñ adetleri ile olğan ortaqlığına tayanaraq, Qırım ud sanatından ayırı qalmağanıaqqında aytmaq mumkündir.
İzmir Türk muzıkası devlet koservatoriyasınıñ (Ege universiteti, Türkiye) dotsent, doktorı İlhan Ersoy yapqan araştımalarnın birinde udnı, dare, saz ve digerleri kibi Qırımtatar ananeviy çalğı aletleri sırasında olğanını yaza. Araştırmacı İ.Zaatov şeştar adında aletni «çal» yani «kemaneciler» taqımnıñ bir parçası olaraq olğanını añlata. O bildirgenine kore bu ansamblge kemane, santır, qaval, dare, şeştar ve başqaları kirgen. Farsçadan «şeştar» – «altı tel», yani «altı telli» demektir. Bu uzun boyunlı ve armut biçiminde olğan kevdeni, altı telli lavta bir türüni tasvirley.
Bunen birlikte, saray muzıkası medeniyetinde udnı qullanılğanı aqqında aytmağa er türlü sebep bardır. Medeniyetlerniñ kesişme noqtası olğan Qırım, qırımtatar devletniñ topraqlaqına yerleşken ve ortaq medeniy alanğa organik olaraq toqulğan ananelerni menimsegen. Oyleliknen, haremli muzıka ananesi çerçivesinde cariyeler udlarda cazibeli nağmeler çalğanları, Qırım hanlarnıñ haremine ait olabilgenini aytmaq mumkündir. Muzıkanıñ bu yonelişi, turkülerni ud zili ile icra etilmeknen hasiyetlengendir.
Ayrıca Qırım hanlıqnıñ bazı ukümdarları Mevlevi Sufi tariqatına («aylânğan dervişler» yani semazenler) mensüp ediler. Araştırmacılar qayd etkenleri kibi semazenlerniñ rituallarında muzıkanıñ emiyetli bir yeri olğan. Başqa Şarq medeniyetleri kibi o da butün belgileyci hususiyetleri ile ananeviy professional muzıkanıñ bir alanına aittir. Ansamblniñ sesinde ney, tambur ve rebabdan üayrı udnı da eşitmek mumkün edi.
Qırımtatarlarnıñ zemaneviy medeniyetinde ud ansambl aleti olaraq yavaş-yavaş muzıkalı ayatqa kire. Böylece Qırım muendistlik ve pedagoji universitetiniñ muzıka ve instrumental sanatları bolüminde amelge ketirilgen Studentlerniñ qırımtatar halq çalğı aletler orkestrosında udlar bir gruppa olaraq bulunmaqtalar. «Qırım» adında Devlet folklor ansambli orkestrosında farqlı zamanlarda Şabutov Usein, Seithalil usta çalğanlar, bugün ise Rustem Ablâzimov ud sesi ile yaraştırmaqta. Qırımtatar TV kanalı ATRnıñ ansamblinde L. Karikovnıñ elindeki ud sesini sıq eşitmek mumkün edi.
Ud mahsus bir mizrapnen çalınır. Sesinin ozgün bir yımşaqlığı terenligi bar em de lirik harakterde eserler çalınmasına uyğundır.