KEMANÇE – Orta Asiya, Kavkaz, Yaqın ve Orta Şarqta tarqalğan qadimiy telli yaylı muzıkalı aletler gruppasınıñ ortaq adıdır. Hornbostel ve Zaks narafından qurulğan muzıkalı aletlerni tasnif sistemine kore kemançe telli yaylı gruppasında yer almaqta ve Arap rebabı, Ukraina lirası ike gudok, Kazah qıl-qobuz, Pontus lirası ve bular kibi daa çoqlarnıñ sırasındadır. Kemançe termini Farsçadan alınğan. Sesni yay ile çıqarğan kuçük aletlerni adetinen boyle adlandırğanlar. Aynı zamanda yerli adetlerge, coğrafik yayınlanmasına, tasarım ozgüliklerine bağlı olaraq başqa isimleri de bar edi. Qırımtatarları arasında kemançe termini muzıkalı ses istisal etüv, tutuş, muzıka toquvunıñ prinsipleri boyunca benzegen yzy ast gruppına ait çeşitli aletler añlamına kelebilir. Geraylar cülâlesininñ hanları uküm etkenleri zamanda kemançe qırımtatarlar arasında yayınlandı.
Qırımtatar medeniyetinde kemançeniñ işleyişi aqqında bazı menbalarğa kore Qaradeñiz kemançesi (diger adı Pontus liri) kibi bir çeşitlk belli. Sanatşınas M. Yesipova qırımtatarlarının (en azından 19 asırnın soñu – 20 asırından itibaren) kemançe sözüni Pontus lirige bağlı olğanını ve bu alet ananeviy qırımtatar ansambli içinde yer alğanını iddia ete. Qırım hanlığı zamanında ve ondan soñ başqa tür, İran kemançesi de olğan. Onın fotosüreti Y. Şerfedinovnıñ «Yañıray qaytarma» serlevalı folklor cıyıntığında basılğan. Korülgeni kibi, tasarım ozgünlikleri yuqarıdaki kosterilgen aletten farqlı. Qırımtatar çalğı aletlerini inceleme uzerinde çalışqan araştırmacılar evel zamanlarda Qırımda daa bir kemançe türü olğanını eserlerinde qayd eteler.
Bu alet 18 asırnın soñları – 19 asırnın başlarında Alman ressamı Krıstian Geysler tarafından çizilgen bir gravürde tasvirlengen. 1973-ten 1794-ke qadar Qırımda bulunğan K. Greysler qırımtatarlar ayatınıñ çeşitli taraflarını gravür şekilde tasvir etti. Resimdeki aletnin adı alâ daa bellisiz qala. Sanki Asiyadan yada Kavkazdan ketirilgeni zan etile.
Qırımtatarca